16 listopada

 

Dzień Tolerancji

Cóż to za smutna epoka, w której łatwiej rozbić atom, niż zniweczyć uprzedzenie.
Albert Einstein

Tolerancja oraz otwartość na wszelkiego rodzaju inność występuje w polskim społeczeństwie najczęściej w formie deklaratywnej. Nawet pobieżna obserwacja życia społecznego pozwala dostrzec, jak bardzo Polacy są przesiąknięci niechęcią do wszelkich grup społecznych odstających od tak zwanej średniej, czyli do mniejszości etnicznych, narodowych, seksualnych, a także do imigrantów, niepełnosprawnych, osób o niskim statusie ekonomicznym, żyjących z HIV, bezdomnych…

7763256034_d4f03a8ae1_z

Różnice nie muszą oznaczać konfliktu. Fot. Julia Manzerova, CC BY-NC-SA 2.0

Brak tolerancji, ksenofobia, rasizm, przemoc motywowana nienawiścią nie są wyłącznie polską domeną, są to problemy globalne, dlatego w 1995 roku Zgromadzenie Ogólne ONZ ustaliło, że 16 listopada będzie obchodzony Międzynarodowy Dzień Tolerancji. Wybór daty nie jest przypadkowy – 16 listopada 1995 roku, tuż przed końcem Międzynarodowego Roku Tolerancji, państwa członkowskie UNESCO przyjęły Deklarację na Temat Zasad Tolerancji. Międzynarodowy Dzień Tolerancji jest świętem szacunku, akceptacji i uznania różnorodności kultur na świecie. W ramach celebracji dnia na całym świecie organizowane są koncerty, wykłady, akcje uliczne, flash moby, wystawy itp.

Abecadło tolerancji

Aby móc zrozumieć zjawisko tolerancji, a właściwie jej braku we współczesnym świecie, i skutecznie działać na jej rzecz, warto zapoznać się z pojęciami z nią związanymi.

Równouprawnienie
Nieodłączny element praw człowieka. Pojęcie wywodzi się z epoki Oświecenia. Jest terminem prawnym i oznacza równość różnych podmiotów prawnych w ramach określonego systemu. Możemy mówić, na przykład, o równouprawnieniu kobiet, osób niepełnosprawnych, mniejszości religijnych. Jednak termin równouprawnienie odnosi się do stanu formalnego, dotyczącego brzmienia przepisów. Pojęcie nie mówi nic o praktyce społecznej, o realnej możliwości korzystania przez dane grupy czy jednostki z zapisanych uprawnień.

Równość
Termin szerszy niż równouprawnienie. Oznacza realną sytuację, w której możemy faktycznie korzystać z przysługujących nam równych praw. Równość nie pojawia się automatycznie wraz z wprowadzeniem równouprawnienia w przepisach prawnych. Nierówności wynikają bowiem nie tylko z przepisów, ale przede wszystkim z nieformalnych czynników głęboko zakorzenionych w kulturze danego społeczeństwa, między innymi z tradycji, nawyków, przekonań. Dlatego droga do prawdziwej równości wiąże się z przeciwdziałaniem stereotypom, które prowadzą do uprzedzeń i dyskryminacji określonych grup społecznych.

Stereotyp
Skrajnie przejaskrawiony obraz danej grupy, traktujący wszystkich jej członków w sposób niezróżnicowany, niezależnie od ich cech indywidualnych. Stereotypy często są oparte na niepewnej lub fałszywej wiedzy o świecie, utrwalonej przez tradycję i trudno podlegają zmianom. Cechami charakterystycznymi stereotypów są: jednostronność, sztywność, żywotność, nieprzemakalność (odporność na argumenty i fakty).

Uprzedzenie
Negatywne opinie lub uczucia wobec innych grup społecznych żywione z powodu samej przynależności do danej grupy. To także nieprzychylna ocena, osąd dokonany na podstawie stereotypowych przekonań.

Dyskryminacja
Traktowanie kogoś gorzej niż innych w tej samej sytuacji. Dyskryminuje się ludzi z różnych powodów, na przykład ze względu na płeć, rasę, wiek, status materialny, wyznanie czy orientację seksualną. Dyskryminacja może przejawiać się w sposób jawny i wówczas mówimy o dyskryminacji bezpośredniej. Może ona jednak także przyjmować ukrytą formę, kiedy pozornie neutralne warunki, kryteria lub praktyki są niekorzystne dla pewnych grup i osób. Wówczas mówimy o dyskryminacji pośredniej. Niekiedy dyskryminacja ta jest tak „przezroczysta”, że dyskryminowane osoby nie zdają sobie z niej sprawy. Przykładem dyskryminacji pośredniej jest sytuacja, kiedy w jakiejś instytucji społecznej, teoretycznie otwartej dla wszystkich obywatelek i obywateli, występują bariery architektoniczne nie do przebycia dla osób poruszających się na wózkach inwalidzkich.

Mowa nienawiści
Szeroko rozumiany dyskurs społeczny obfituje w wypowiedzi krzywdzące, oskarżające czy poniżające określone grupy społeczne. Mowa nienawiści jest bardzo niebezpiecznym zjawiskiem, ponieważ nawołuje do szykan w stosunku do członków i członkiń określonych grup społecznych, a w konsekwencji może prowadzić do przestępstw z nienawiści, czyli na przykład odebrania komuś mienia, zdrowia czy nawet życia. Piramida nienawiści Gordona Allporta z 1954 r. pokazuje w dobitny sposób, jak szkodliwa może być mowa nienawiści. Model ten prezentuje, jaki może być rozwój wypadków, gdy zignorujemy pierwsze symptomy – nienawistne komentarze. Po nich przychodzi unikanie, na przykład segregacja, separacja, potem dyskryminacja, na aktach przemocy i eksterminacji skończywszy. Historia ludzkości pokazuje, że model ten był realizowany wiele razy, wystarczy przyjrzeć się wydarzeniom w XX wieku, takim jak Holokaust, apartheid w RPA, ludobójstwo w Rwandzie, konflikty w krajach byłej Jugosławii.

piramida nienawiści

Piramida nienawiści pokazuje w dobitny sposób, jak szkodliwa może być mowa nienawiści. Model ten prezentuje, jaki może być rozwój wypadków, gdy zignorujemy pierwsze symptomy – nienawistne komentarze. Po nich przychodzi unikanie, na przykład segregacja, separacja, potem dyskryminacja, na aktach przemocy i eksterminacji skończywszy. Historia ludzkości pokazuje, że model ten był realizowany wiele razy.

Rodzaje dyskryminacji

Ageizm (czyt. ejdżyzm)
Dyskryminacja oraz wyznawanie irracjonalnych poglądów i przesądów dotyczących jednostek lub grup społecznych opartych na ich wieku. Przyjmuje się stereotypowe założenia na temat fizycznych lub umysłowych cech ludzi z określonej grupy wiekowej i zwykle wyraża się je w sposób poniżający.

Ableizm (czyt. ableizm)
Przekonanie, że niepełnosprawność jest czymś negatywnym, co w miarę możliwości powinno być leczone, naprawiane lub eliminowane. Jest to także zestaw przekonań i zachowań, które zmierzają do nierównego traktowania osoby ze względu na faktyczną bądź spodziewaną niepełnosprawność.

Antysemityzm
Postawa wyrażająca uprzedzenie, niechęć, wrogość oraz dyskryminująca Żydów i osoby pochodzenia żydowskiego. Ekstremalny antysemityzm głosiła ideologia niemieckiego nazizmu, doprowadzając do próby wyniszczenia narodu żydowskiego w Europie podczas II wojny światowej.

Dyskryminacja wielokrotna
Dyskryminacja z więcej niż jednego powodu, na przykład nie tylko ze względu na wiek, ale również ze względu na płeć i niepełnosprawność.

Homofobia
Irracjonalny strach przed osobami homoseksualnymi, silna niechęć, nieufność, nienawiść i wrogość do nich oraz ich dyskryminowanie.

Islamofobia
Strach i dyskryminowanie na postawie faktycznej, przypuszczalnej lub zewnętrznie przypisanej przynależności do grupy muzułmanów i muzułmanek.

Klasizm
Uprzedzenia lub dyskryminacja związane z przynależnością do klasy/warstwy społeczno-ekonomicznej.

Ksenofobia
Patologiczny strach przed cudzoziemcami lub obcymi krajami. Ksenofobia oznacza niechęć do „obcych” i cudzoziemców. Ksenofobia jest odczuciem lub percepcją opartą na społecznych konstruktach, a nie na obiektywnych faktach.

Rasizm
Zespół poglądów głoszących tezę o nierówności ludzi, a wynikająca z nich ideologia przyjmuje wyższość jednych ras nad innymi. Rasizm opiera się na przekonaniu, że różnice w wyglądzie ludzi powodują niezbywalne różnice osobowościowe i intelektualne.

Romofobia
Odczuwanie niechęci, nieuzasadnionego lęku przed Romami. Dyskryminacja tej grupy etnicznej.

Seksizm
Negatywne, wrogie przekonania i postawy wobec jakiejś osoby, żywienie do niej uprzedzeń i dyskryminowanie jej z powodu jej płci.

Podejmij wyzwanie!

Zorganizuj w swoim miejscu zamieszkania „Żywą Bibliotekę”! „Żywa Biblioteka” to akcja, w czasie której udostępnia się lokalnej społeczności „żywy księgozbiór”, czyli osoby ze środowisk i grup, które są obarczane stereotypami i na co dzień mogą się spotykać z dyskryminacją. Idea narodziła się w Danii w 2000 roku podczas festiwalu w Roskilde. Grupa młodych ludzi związanych z inicjatywą Stop Przemocy postanowiła zająć się tematem respektowania praw człowieka. Spontanicznie zorganizowały bibliotekę, w której można było „wypożyczyć” osobę postrzeganą w sposób stereotypowy i z nią porozmawiać.

Jak zorganizować „Żywą Bibliotekę”? Wybierz odpowiedni dzień. Możesz wybrać którąś datę z Kalendarza Praw Człowieka. Ustal regulamin oraz zakres tematyczny Żywej Biblioteki. Jak radzą twórcy i twórczynie tego projektu, ważne jest, aby jej zagadnienia dotykały realnego życia, nie unikały kontrowersji. Jeśli na przykład w Twojej społeczności lokalnej problemem jest homofobia, zaproś do „Żywej Biblioteki” ujawnionego geja lub lesbijkę lub osobę pracującą w organizacji działającej na rzecz mniejszości seksualnych.

Jak zapraszać książki do „Żywej Biblioteki”? Na początek rozejrzyj się wśród osób z najbliższego otoczenia, przyjaciół, krewnych, sąsiadów. Na pewno znajdziesz wśród nich osoby, które należą do grup mniejszościowych, spotykają się z nierównym traktowaniem, dyskryminacją. Ważne jest, aby osoby, które będą „książkami”, łatwo nawiązywały kontakt z innymi, nie miały problemu z mówieniem o sobie, miały do opowiedzenia interesujące historie. W „Żywej Bibliotece” ważny jest komfort pracy „książek”, dlatego przed zorganizowaniem akcji warto spisać regulamin „Biblioteki”, w którym będzie ustalone, co wolno, a czego nie wolno robić. „Książki” powinny móc nie odpowiadać na pytania, które dotyczą prywatnych spraw albo dotykają bolesnych doświadczeń. O idei „Żywej Biblioteki” poczytasz więcej tutaj.

Przeczytaj!

Wilkinson Richard, Pickett Kate, „Duch równości. Tam gdzie panuje równość, wszystkim żyje się lepiej”, Czarna Owca, Warszawa 2011

Opracowała Alina Synakiewicz.

Napisano w Dzień Tolerancji, listopad, święta Tagi: , , ,
Grudzień  2017
PWŚCPSN
 12
3
4
56789
  • Międzynarodowy Dzień Przeciwdziałania Korupcji
10
11
121314151617
18
192021
222324
25262728293031

Najbliższe święta

18 grudnia 2017
Międzynarodowy Dzień Migrantów
20 grudnia 2017
Międzynarodowy Dzień Solidarności
20 grudnia 2017
Dzień Ryby

Zapisz się do newslettera

logo_1procent